Flamencowoorden voor een eerste avond

Cante, baile en toque

De inschrijving van UNESCO noemt drie pijlers binnen flamenco: cante voor zang, baile voor dans en toque voor instrumentaal spel. Het woord toque verwijst naar de gitaar, en Wikipedia noemt de gitaristen tocaores. Tijdens een voorstelling zie je meestal alle drie samen op het podium, met de zanger en gitaristen gezeten en de dansers vooraan. Wie deze drie woorden kent, volgt programmatoelichtingen en napraten daarna makkelijker.

Palo

Een palo is een van de traditionele muzikale vormen van flamenco. Wikipedia zegt dat het woord in andere betekenissen een stok of een kaartsoort aanduidt, en hier een categorie betekent. Elke palo wordt gekenmerkt door onder meer ritme, toonaard, versvorm en herkomst, en Wikipedia beschrijft het systeem als populair en soms inconsistent. Een voorstelling beweegt zich door verschillende palos, waardoor één avond in het ene stuk plechtig kan aanvoelen en in het volgende feestelijk.

Compás

Compás is de ritmische cyclus die een flamencostuk bijeenhoudt. Volgens Wikipedia wordt de cyclus, wanneer er geen gitarist bij de hand is, in stand gehouden met handgeklap of knokkels op een tafel. Er worden drie basistellingen beschreven: binair, ternair en een cyclus van twaalf tellen. Je hoeft niet mee te tellen. Kijken naar de hand van de gitarist en luisteren naar het geklap laten zien waar de maat zit, en het voetenwerk van de dansers antwoordt daarop.

Palmas en jaleo

Palmas zijn handklappen, en ze komen in twee kleuren. Het Wikipedia-artikel over jaleo behandelt het geklap en de aanmoedigingen die artiesten vooruitstuwen, waarbij olé de bekendste kreet is. Holle handen geven een dof, hol geluid, en stijve vingers op de handpalm geven een scherpe klap. In een tablao zorgen de artiesten die achteraan zitten vaak voor het geklap, dus wat je hoort is deel van de muziek, geen teken voor het publiek om mee te doen.

Duende

Wikipedia definieert duende als een verhoogde staat van emotie en expressie die vaak met flamenco wordt verbonden, en zegt dat de dichter Federico García Lorca de esthetiek ervan voor het eerst ontwikkelde in een lezing in 1933. Het wordt beschreven als een lichamelijke en emotionele reactie op een bijzonder expressieve uitvoering. Je kunt het niet boeken of beloven. Spelers en luisteraars grijpen naar het woord wanneer een stuk ophoudt techniek te zijn en de ruimte overneemt.

Bulería

De bulería is een snelle vorm in twaalf tellen. Wikipedia herleidt die tot de Roma-gemeenschap van Jerez in de negentiende eeuw en stelt dat hij vaak een bijeenkomst afsluit. Het beschrijft hem als de stijl die de grootste vrijheid voor improvisatie biedt. De website van de locatie zegt dat de voorstelling eindigt met een gezamenlijke bulería, met alle artiesten op het podium, het moment van de avond waarop de energie het hoogst is.

Sevillanas

Sevillanas zijn volksliederen en -dansen uit de streek van Sevilla, voortgekomen uit de oudere seguidilla. Wikipedia zegt dat ze vooral op jaarmarkten en festivals te horen zijn, en dat wie flamenco wil leren dansen er doorgaans mee begint. Er staat ook dat bezoekers ze vaak voor flamenco zelf aanzien, omdat ze levendig zijn en vol draaien zitten. De locatie zegt dat de voorstelling ermee eindigt, zodat u de dans van de stad in de slotminuten leert kennen.

Lees verder: El Patio Sevillano: de voorstelling